آپنه خواب اختلالی است که در آن تنفس هنگام خواب بارها متوقف و دوباره آغاز می‌شود. این اختلال ممکن است دریافت اکسیژن کافی و کیفیت خواب را تحت تأثیر قرار دهد. فرد گاهی از وقفه‌ها خبر ندارد و فقط با خستگی یا خواب‌آلودگی روزانه روبه‌رو می‌شود. [۱، ۲]

شنیدن نام این بیماری به معنی نیاز قطعی به یک دستگاه یا درمان مشخص نیست. قدم اول، شناخت مشکل و بررسی درست آن است. در این مقاله، انواع اصلی آپنه خواب، نشانه‌های احتمالی و مسیر ارزیابی را مرور می‌کنیم.

آپنه خواب چیست؟

در این اختلال، جریان هوا در طول خواب ممکن است قطع شود یا تنفس بسیار سطحی شود. این اتفاق می‌تواند چندین بار در طول شب تکرار شود و پیوستگی خواب را به هم بزند. بنابراین تعداد ساعت‌هایی که در تخت می‌گذرانیم، به‌تنهایی نشان نمی‌دهد خواب باکیفیتی داشته‌ایم. [۳]

آپنه خواب با خروپف یکسان نیست. خروپف می‌تواند یکی از نشانه‌ها باشد، اما هر فردی که خروپف می‌کند لزوماً آپنه ندارد. برای شناخت بیماری، مجموعه علائم، سابقه فرد و بررسی خواب اهمیت دارند. [۳]

در آپنه انسدادی چه اتفاقی می‌افتد؟

هنگام خواب، عضلات بدن از جمله عضلات اطراف گلو شل‌تر می‌شوند. در حالت معمول، راه هوایی به‌اندازه کافی باز می‌ماند تا هوا عبور کند. در آپنه انسدادی، بافت‌های اطراف گلو می‌توانند مسیر را تنگ یا مسدود کنند. مشکل اصلی در این وضعیت، عبور هوا از راه هوایی بالایی است. [۴]

ممکن است خانواده ابتدا خروپف بشنود، سپس سکوتی در تنفس مشاهده کند و بعد صدای خرخر یا نفس‌کشیدن ناگهانی بشنود. این الگو می‌تواند تکرار شود و فرد از آن آگاه نباشد. با این حال، همه افراد دقیقاً یک الگوی صوتی ندارند و از روی صدا نمی‌توان تشخیص قطعی داد. [۴]

به همین دلیل، ارتباط تنفس و کیفیت خواب فقط به صدای خروپف محدود نیست. خوابِ بارها مختل‌شده می‌تواند باعث خواب‌آلودگی در روز شود، حتی وقتی فرد تصور می‌کند تمام شب خوابیده است. [۳]

آپنه انسدادی و مرکزی چه تفاوتی دارند؟

دو نوع اصلی آپنه خواب از نظر علت اختلال تنفس متفاوت‌اند. شناخت این تفاوت به فهم اصطلاحات کمک می‌کند؛ تشخیص نوع بیماری بر عهده پزشک است. [۱]

تمرکز این راهنما بیشتر بر نوع انسدادی است. نوع مرکزی به ارزیابی علت زمینه‌ای و برنامه درمانی متناسب نیاز دارد؛ راهکارهای نوع انسدادی را نباید خودسرانه برای آن به کار برد. [۱، ۵]

چه نشانه‌هایی ممکن است دیده شوند؟

نشانه‌ها می‌توانند در شب یا روز ظاهر شوند. بعضی را خود فرد متوجه می‌شود و بعضی را همراه او می‌بیند. جدول زیر برای کمک به گفت‌وگو با پزشک است و ابزار تشخیص یا امتیازدهی نیست. [۲]

همه مبتلایان تمام این نشانه‌ها را ندارند. برای مثال، در زنان ممکن است خستگی، سردرد یا بی‌خوابی بیشتر مطرح باشد. نبودن یک نشانه به‌تنهایی بیماری را رد نمی‌کند و داشتن آن نیز تشخیص قطعی نیست. [۲]

چه عواملی احتمال آپنه خواب را بیشتر می‌کنند؟

برای آپنه انسدادی، عواملی مانند افزایش سن، چاقی، سابقه خانوادگی و ویژگی‌های ساختاری زبان، لوزه‌ها و راه هوایی اهمیت دارند. مصرف الکل و سیگار نیز می‌تواند احتمال مشکل را افزایش دهد. بعضی عوامل قابل تغییرند و برخی، مانند سابقه خانوادگی، در اختیار فرد نیستند. [۵]

آپنه خواب فقط بیماری افراد دارای اضافه‌وزن نیست. ویژگی‌های راه هوایی یا عوامل دیگر هم می‌توانند نقش داشته باشند؛ بنابراین وزن طبیعی دلیل کافی برای نادیده گرفتن وقفه‌های تنفسی نیست. [۵]

در نوع مرکزی، مشکل به کنترل تنفس مربوط است و برخی بیماری‌ها یا مصرف بعضی داروها، از جمله داروهای مخدر، می‌توانند نقش داشته باشند. فهرست داروهای خود را به پزشک اطلاع دهید و هیچ داروی تجویزشده‌ای را خودسرانه قطع نکنید. [۵، ۶]

چرا بررسی آپنه خواب اهمیت دارد؟

موضوع فقط مزاحمت صدای خروپف نیست. آپنه درمان‌نشده می‌تواند با مشکلاتی مانند فشار خون بالا، بیماری قلبی و افزایش احتمال سکته همراه باشد. خواب‌آلودگی نیز می‌تواند تمرکز و ایمنی هنگام رانندگی یا کار را کاهش دهد. این پیامدها برای همه افراد یکسان یا حتمی نیستند. [۷]

اگر وقفه تنفسی مشاهده شده، با احساس خفگی از خواب بیدار می‌شوید یا روزها مرتب خواب‌آلود هستید، برای بررسی پزشکی وقت بگیرید. هنگام خواب‌آلودگی رانندگی نکنید و کار با ابزار خطرناک را ادامه ندهید. [۷]

تنگی نفس شدید، کبودی لب‌ها یا گیجی ناگهانی را به آپنه احتمالی نسبت ندهید؛ این وضعیت‌ها نیازمند کمک فوری پزشکی و تماس با اورژانس محل هستند. [۹]

آپنه خواب چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک درباره نشانه‌ها، سابقه بیماری و داروها و سابقه خانوادگی سؤال می‌کند. یادداشت زمان خواب و بیداری، کیفیت خواب و خواب‌آلودگی روزانه می‌تواند کمک‌کننده باشد. اگر همراهتان وقفه‌های تنفسی دیده است، توضیح او را هم در اختیار پزشک بگذارید. [۶، ۷]

برای تأیید و مشخص کردن نوع و شدت مشکل، ممکن است تست خواب لازم شود. این بررسی اطلاعات تنفس و سایر شاخص‌های خواب را ثبت می‌کند. بسته به شرایط فرد و نظر پزشک، بررسی می‌تواند در مرکز خواب یا در خانه انجام شود؛ روش مناسب برای همه یکسان نیست. [۶، ۷]

مشاهده خانواده، پرسش‌نامه یا گزارش یک ابزار شخصی، به‌تنهایی همان تشخیص پزشکی نیست. نتیجه باید در کنار سابقه و علائم تفسیر شود. همچنین نوع یا شدت بیماری را نباید فقط از روی بلندی خروپف حدس زد. [۳، ۶]

برای شروع می‌توانید به پزشک عمومی یا پزشکی که وضعیت شما را پیگیری می‌کند مراجعه کنید. او در صورت نیاز مسیر ارزیابی تخصصی خواب را مشخص می‌کند. آماده کردن سؤال‌ها و مشاهدات، معمولاً از تلاش برای انتخاب درمان پیش از بررسی مفیدتر است. [۷]

درمان آپنه خواب به چه چیزهایی بستگی دارد؟

انتخاب درمان به نوع آپنه، شدت آن، وضعیت سلامت و علت‌های مؤثر بستگی دارد. در نوع انسدادی، هدف اصلی کمک به باز ماندن راه هوایی هنگام خواب است. برای بعضی افراد تغییرهای سبک زندگی بخشی از برنامه‌اند؛ بعضی دیگر به درمان‌های تکمیلی نیاز دارند. [۸]

فعالیت بدنی، مدیریت وزن در صورت نیاز، عادت‌های مناسب خواب و کاهش عوامل تشدیدکننده ممکن است در برنامه درمان قرار بگیرند. خوابیدن به پهلو نیز برای بعضی افراد توصیه می‌شود. [۸]

فشار مثبت راه هوایی، از جمله سی‌پپ، با رساندن هوا تحت فشار از طریق ماسک به باز ماندن راه هوایی کمک می‌کند. نیاز به آن و تنظیماتش باید توسط تیم درمان تعیین شود. [۸]

وسایل دهانیِ متناسب با فرد یا روش‌های دیگر، از جمله جراحی در موارد منتخب، ممکن است مطرح شوند. این گزینه‌ها برای همه مناسب نیستند. [۸]

کم شدن خروپف به‌تنهایی ثابت نمی‌کند مشکل تنفسی کاملاً برطرف شده است. پیگیری نتیجه درمان را با پزشک ادامه دهید و برنامه تجویزشده را خودسرانه تغییر ندهید. هدف این مقاله شناخت مسیر است؛ انتخاب درمان نیازمند اطلاعات فردی شماست. [۶، ۸]

برای مراجعه چه سؤال‌هایی آماده کنیم؟

آیا نشانه‌های من نیاز به تست خواب دارند و کدام روش برای من مناسب است؟

آیا داروها یا بیماری‌های دیگر من می‌توانند بر تنفس در خواب اثر بگذارند؟

اگر آپنه تأیید شد، هدف درمان و روش پیگیری نتیجه آن چیست؟

پرسش‌های متداول

آیا هر کسی خروپف می‌کند آپنه خواب دارد؟

خیر. خروپف به‌تنهایی تشخیص آپنه نیست، اما همراهی آن با وقفه تنفسی یا خواب‌آلودگی ارزش بررسی دارد. برای شناخت بیشتر این تفاوت، راهنمای «خروپف و نشانه‌های نیازمند بررسی» را مطالعه کنید. [۳]

آیا فرد متوجه وقفه‌های تنفسی خودش می‌شود؟

ممکن است متوجه نشود. گاهی همراه فرد الگوی غیرعادی تنفس را می‌بیند و گاهی خود فرد بیشتر از خستگی یا خواب‌آلودگی شکایت دارد. به یاد نیاوردن وقفه‌ها دلیل رد بیماری نیست. [۴]

آیا کودکان هم به آپنه خواب مبتلا می‌شوند؟

بله. برای مثال، بزرگی لوزه‌ها یا لوزه سوم می‌تواند نقش داشته باشد. نشانه‌های روزانه گاهی به شکل بیش‌فعالی یا دشواری توجه دیده می‌شوند. خروپف مکرر یا تنفس غیرعادی کودک را با پزشک کودک مطرح کنید؛ ارزیابی او با بزرگسال یکسان نیست. [۲، ۳]

آیا همه مبتلایان به سی‌پپ نیاز دارند؟

خیر. راهکار مناسب پس از مشخص شدن نوع و شرایط بیماری انتخاب می‌شود. سی‌پپ یکی از روش‌های رایج است، اما برای تصمیم درباره آن صرف دانستن نام آپنه خواب کافی نیست. [۸]

قدم بعدی شما چیست؟

اگر نشانه‌هایی در خود یا یکی از اعضای خانواده دیده‌اید، آن‌ها را مشخص و بدون برچسب‌زدن یادداشت کنید و برای بررسی مطرح کنید. شناخت بیماری می‌تواند گفت‌وگو با پزشک را روشن‌تر کند؛ قرار نیست با خواندن مقاله خودتان تشخیص بدهید.

برای تکمیل این مسیر آموزشی، راهنماهای «ارتباط تنفس و خواب» و «خروپف و نشانه‌های نیازمند بررسی» را بخوانید.

منابع

[۱] NHLBI | تعریف و انواع آپنه خواب

[۲] NHLBI | نشانه‌های آپنه خواب

[۳] MedlinePlus | آشنایی با آپنه خواب

[۴] MedlinePlus | آپنه انسدادی در بزرگسالان

[۵] NHLBI | علت‌ها و عوامل خطر

[۶] NHLBI | تشخیص آپنه خواب

[۷] NHS | آپنه خواب

[۸] NHLBI | درمان آپنه خواب

[۹] NHS | تنگی نفس و نشانه‌های فوری